środa, 29 lipca 2026
Inspektorzy pracy są uprawnieni do przeprowadzania, bez uprzedzenia i o każdej porze dnia i nocy, kontroli przestrzegania przepisów prawa pracy, w szczególności stanu bezpieczeństwa i higieny pracy, kontroli przestrzegania przepisów dotyczących legalności zatrudnienia, kontroli przestrzegania przepisów dotyczących ograniczenia handlu w niedziele, święta oraz niektóre inne dni, oraz kontroli wypłacania wynagrodzenia w wysokości wynikającej z wysokości minimalnej stawki godzinowej, zgodnie z przepisami ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (art. 24 ust. 1 ustawy o PIP).
WAŻNE! Inspektor pracy nie ma obowiązku uprzedzania pracodawcy o zamiarze przeprowadzenia kontroli w jego zakładzie pracy.
Kiedy PIP przeprowadza kontrolę bez zapowiedzi, a kiedy uprzedza pracodawcę?
W praktyce nieprzewidziane kontrole PIP stosowane są przeważnie w sytuacji, gdy:
- uprzedzenie pracodawcy o zamiarze skontrolowania jego firmy mogłoby znacząco wpłynąć na wynik kontroli,
- okoliczności faktyczne uzasadniają niezwłoczne podjęcie kontroli u przedsiębiorcy (np. względy bezpieczeństwa i higieny pracy).
W części przypadków pracodawcy są uprzedzani przez PIP o zamiarze przeprowadzenia kontroli. Zazwyczaj jest to informacja telefoniczna w przeddzień zaplanowanej kontroli. Jeśli bowiem kontrola ma dotyczyć zagadnień prawnych (np. czasu pracy, wynagrodzeń, urlopów itp.), to w ciągu jednego dnia pracodawca nie jest w stanie uzupełnić lub wyeliminować wszystkich nieprawidłowości w dokumentacji pracowniczej.
Uprzedzenie pracodawcy o zamiarze przeprowadzenia kontroli PIP jest niejako w interesie kontrolujących, ponieważ pozwala uniknąć sytuacji, w której inspektor, pojawiając się w zakładzie pracy, nie zastanie w nim pracodawcy lub innej upoważnionej przez niego osoby, która ma dostęp do dokumentacji pracowniczej (np. akt osobowych, ewidencji czasu pracy czy listy płac), a co za tym idzie, byłaby w stanie udostępnić je do kontroli.
Kontrola PIP – uprawnienia inspektorów krok po kroku
Co do zasady czynności kontrolne przeprowadzają inspektorzy pracy działający w ramach właściwości terytorialnej okręgowych inspektoratów pracy (art. 22 ustawy o PIP).
W drodze wyjątku Główny Inspektor Pracy może też upoważnić do wyznaczenia inspektora pracy do wykonywania określonych czynności na obszarze działania innego okręgowego inspektoratu pracy lub poza terytorium RP, gdzie stosunek pracy podlega polskim przepisom prawa pracy (art. 22 ust. 2 ustawy o PIP). Państwowa Inspekcja Pracy może kontrolować pracowników zatrudnionych w naszych placówkach dyplomatycznych czy też członków załóg statków powietrznych oraz morskich.
Kontrole wspólnie z właściwymi inspektorami pracy mogą również przeprowadzać inni pracownicy Państwowej Inspekcji Pracy posiadający niezbędną wiedzę w przedmiocie kontroli, jak również przedstawiciele zagranicznych służb i instytucji, do zadań których należy ochrona pracy, na podstawie imiennego upoważnienia wydanego odpowiednio przez Głównego Inspektora Pracy lub okręgowego inspektora pracy.
Artykuł pochodzi z książki:
Kontrola PIP. Nowe uprawnienia
Autor
Sebastian Kryczka
Ekspert z zakresu prawa pracy, prawnik, były pracownik Państwowej Inspekcji Pracy, od ponad 20 lat specjalizuje się w problematyce prawa pracy oraz zagadnieniach kontroli i nadzoru nad przestrzeganiem prawa pracy, autor wielu komentarzy, artykułów i porad z zakresu prawa pracy, bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony danych osobowych.