Zasady przeprowadzania kontroli przez Państwową Inspekcję Pracy – jakie obowiązki ma inspektor pracy?

Obowiązki inspektora pracy podczas kontroli PIP

Legitymowanie się inspektora pracy – podstawowy obowiązek

Podstawowym obowiązkiem inspektora pracy wchodzącego do zakładu jest wylegitymowanie się (art. 24 ust. 2 ustawy o PIP). Tylko to daje pracodawcy pewność, że ma do czynienia z osobą uprawnioną do przeprowadzania czynności kontrolnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 3 marca 2010 r. (sygn. akt III SA/Gd 543/09) uznał, że:

WSA
Przepis art. 24 ust. 3 ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2007 r. Nr 89, poz. 589 ze zm.) nie ustanawia obowiązku formalnego doręczenia legitymacji podmiotowi podlegającemu kontroli, lecz obowiązek jej okazania.

Upoważnienie do kontroli PIP u przedsiębiorcy

Ponadto inspektor jest zobowiązany do przedłożenia pracodawcy imiennego upoważnienia do przeprowadzenia kontroli, jeśli podmiotem kontrolowanym jest przedsiębiorca. Upoważnienie takie sporządza się w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, z których jeden inspektor pozostawia w zakładzie pracy, a drugi z podpisem pracodawcy lub osoby upoważnionej do występowania w jego imieniu trafia do akt inspektora.

Przestrzeganie przepisów bhp i ppoż. przez inspektora pracy

Podczas wykonywania czynności kontrolnych inspektor pracy oraz osoby mu towarzyszące (np. biegli, specjaliści lub podinspektorzy pracy) zobowiązani są do przestrzegania przepisów bhp, przeciwpożarowych oraz o ochronie informacji niejawnych (art. 30 ustawy o PIP). Pracodawca ma więc prawo oczekiwać, że inspektorzy poddadzą się wszystkim obowiązującym w zakładzie rygorom z zakresu bhp lub przeciwpożarowym zarówno z uwagi na ich własne bezpieczeństwo, jak i wszystkich osób przebywających na terenie zakładu.

Tajemnica informacji uzyskanych podczas kontroli PIP

Inspektor ma też obowiązek zachowania w tajemnicy informacji powziętych w związku z kontrolą, przy czym obowiązek ten trwa również po ustaniu zatrudnienia w PIP (art. 45 ustawy o PIP).

Ochrona tożsamości osoby przesłuchiwanej

Inspektor pracy jest zobowiązany do wydania postanowienia o zachowaniu w tajemnicy okoliczności umożliwiających ujawnienie tożsamości osoby przesłuchiwanej (art. 23 ust. 2 ustawy o PIP). Dotyczy to sytuacji, gdy występuje uzasadniona obawa, że udzielenie inspektorowi pracy informacji mogłoby narazić taką osobę na jakikolwiek uszczerbek lub zarzut z przyczyny udzielenia tej informacji (np. zwolnienie z pracy, niekorzystne traktowanie, szykany wobec pracownika). Podmiotem ochrony tożsamości osoby może być zarówno aktualny, jak i były pracownik, a także osoba, która wykonuje lub wykonywała pracę na innej podstawie niż stosunek pracy (także zleceniodawca).

WAŻNE!
Jeżeli przesłuchiwana osoba udzieli inspektorowi pracy informacji mogących narazić ją na niekorzystne działania ze strony pracodawcy, inspektor PIP zachowuje w tajemnicy okoliczności umożliwiające zidentyfikowanie tej osoby.

Wniosek o zachowanie w tajemnicy danych osobowych

Wniosek o wydanie postanowienia o zachowaniu w tajemnicy okoliczności umożliwiających ujawnienie tożsamości pracownika lub osoby, w tym danych osobowych, składa się inspektorowi pracy prowadzącemu kontrolę i stanowi on załącznik do protokołu przesłuchania tego pracownika lub osoby. Inspektor pracy przystępujący do przesłuchania powinien pouczyć przesłuchiwanego o prawie domagania się wydania postanowienia o zachowaniu w tajemnicy jego danych osobowych.

Pracownikowi lub takiej osobie doręcza się zawiadomienie lub wezwanie inspektora pracy w sposób uniemożliwiający ujawnienie osobom nieuprawnionym tożsamości tego pracownika lub osoby (na wskazany przez te osoby adres do korespondencji).

Zażalenie pracodawcy na postanowienie inspektora PIP

W przypadku wydania postanowienia o zachowaniu w tajemnicy danych osobowych takiej osoby pozostają one wyłącznie do wiadomości inspektora pracy, a sam protokół przesłuchania pracownika inspektor pracy udostępnia pracodawcy w sposób uniemożliwiający zidentyfikowanie danej osoby. Pracodawca ma możliwość złożenia na takie postanowienie wydane przez inspektora pracy zażalenia do okręgowego inspektora pracy nie później niż w ciągu 3 dni od doręczenia postanowienia (art. 23 ust. 4 ustawy o PIP). Zażalenie w tej sprawie rozpatruje okręgowy inspektor pracy w postępowaniu niejawnym bez udziału pracodawcy, a postępowanie dotyczące zażalenia jest objęte tajemnicą służbową.

Okręgowy inspektor pracy może utrzymać w mocy postanowienia o zachowaniu w tajemnicy danych osobowych osoby przesłuchiwanej bądź też uwzględnia zażalenia pracodawcy, co oznacza, że postanowienie jest nieskuteczne. Jednak w razie uwzględnienia zażalenia ochrona osoby składającej informację jest w pewnym stopniu podtrzymywana. W takiej sytuacji protokół przesłuchania tej osoby podlega zniszczeniu (o czym inspektor pracy czyni wzmiankę w protokole z kontroli).

Stanowisko sądów administracyjnych (WSA, NSA)

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 11 grudnia 2008 r. (sygn. akt III SA/Gd 306/08) stwierdził, że:

WSA
Rzeczą organów stosujących przepisy ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy jest takie uzasadnienie postanowień opartych na art. 23 ust. 2 tej ustawy, by nie umożliwiały one identyfikacji osób, których dotyczą – a równocześnie, by odpowiadały wymogom wynikającym z przepisów art. 107 § 3 w związku z art. 126 k.p.a. Wymaga to niewątpliwie wysokich umiejętności po stronie organów stosujących prawo, lecz równocześnie jest jedynym sposobem umożliwiającym rzeczywiste, a nie formalne tylko dokonanie kontroli zarówno instancyjnej, jak również kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne. Kontrola taka nie jest bowiem możliwa, jeśli uzasadnienie zaskarżonego postanowienia sprowadza się do przytoczenia treści stosowanego przepisu i stwierdzenia, że w sprawie zachodzą przesłanki do jego stosowania.

Z kolei w wyroku NSA z 16 września 2010 r. (sygn. akt I OSK 412/10) uznano, że:

NSA
Postępowanie kontrolne nie stanowi postępowania administracyjnego sensu stricto, wydane w jego toku postanowienie o zachowaniu w tajemnicy tożsamości osoby przesłuchiwanej w charakterze świadka nie jest postanowieniem wydanym w toku postępowania administracyjnego. Jest to szczególne rozwiązanie prawne przyjęte na potrzeby postępowania kontrolnego.

Artykuł pochodzi z książki:
Kontrola PIP. Nowe uprawnienia

Autor
Sebastian Kryczka
Ekspert z zakresu prawa pracy, prawnik, były pracownik Państwowej Inspekcji Pracy, od ponad 20 lat specjalizuje się w problematyce prawa pracy oraz zagadnieniach kontroli i nadzoru nad przestrzeganiem prawa pracy, autor wielu komentarzy, artykułów i porad z zakresu prawa pracy, bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony danych osobowych.