Podatek od spadków – przepisy, grupy podatkowe i kwoty wolne od podatku. Przewodnik

Jakie składniki majątku podlegają opodatkowaniu podatkiem od spadków?

Podatkowi od spadków i darowizn podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Polski na podstawie:

• dziedziczenia,
• zapisu zwykłego,
• dalszego zapisu,
• zapisu windykacyjnego,
• polecenia testamentowego,
• darowizny,
• polecenia darczyńcy,
• zasiedzenia,
• nieodpłatnego zniesienia współwłasności,
• nieodpłatnej: renty, użytkowania, służebności,
• zachowku, jeżeli uprawniony nie uzyskał go w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny lub w drodze dziedziczenia albo w postaci zapisu,
• dyspozycji wkładem na wypadek śmierci – prawa do wkładu oszczędnościowego,
• dyspozycji uczestnika funduszu inwestycyjnego otwartego albo specjalistycznego funduszu inwestycyjnego otwartego na wypadek jego śmierci – nabycie jednostek uczestnictwa,
• własności rzeczy znajdujących się za granicą lub praw majątkowych wykonywanych za granicą, jeżeli w chwili otwarcia spadku lub zawarcia umowy darowizny nabywca był obywatelem polskim lub miał miejsce stałego pobytu na terytorium Polski.

Kiedy powstaje obowiązek podatkowy przy nabyciu spadku?

Obowiązek podatkowy zaczyna ciążyć na spadkobiercy z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowania notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia lub wydania europejskiego poświadczenia spadkowego. Obowiązek podatkowy (powinność przymusowego świadczenia pieniężnego związana z określonym zdarzeniem) powstaje także na skutek innych czynności, na podstawie których jest rozdysponowywany majątek pozostawiony przez zmarłego:

• przy nabyciu w drodze zapisu zwykłego, dalszego zapisu lub z polecenia testamentowego – z chwilą wykonania zapisu zwykłego, dalszego zapisu lub polecenia;
• przy nabyciu tytułem zachowku – z chwilą zaspokojenia roszczenia;
• przy nabyciu w drodze zapisu windykacyjnego – z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, postanowienia częściowego stwierdzającego nabycie przedmiotu zapisu windykacyjnego, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia lub wydania europejskiego poświadczenia spadkowego;
• przy nabyciu praw do wkładów oszczędnościowych – z chwilą śmierci wkładcy;
• przy nabyciu jednostek uczestnictwa – z chwilą śmierci uczestnika funduszu inwestycyjnego.

Obowiązkowi podatkowemu podlegają osoby fizyczne, które nabyły majątek w drodze spadku, o ile jego wartość przekracza kwotę wolną od podatku. To, że na danej osobie ciąży obowiązek podatkowy, nie jest równoznaczne z tym, że musi ona zapłacić podatek. Ten trzeba uiścić, gdy obowiązek podatkowy przekształci się w zobowiązanie podatkowe.

Zobowiązaniem podatkowym jest wynikające z obowiązku podatkowego zobowiązanie podatnika do zapłacenia na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu albo gminy podatku w wysokości, terminie oraz miejscu określonych w przepisach prawa podatkowego. Sam fakt powstania obowiązku podatkowego może natomiast powodować jedynie konieczność złożenia przez spadkobiercę zgłoszenia w urzędzie skarbowym.

Spadki – grupy podatkowe i aktualne kwoty wolne od podatku

Do poszczególnych grup podatkowych zalicza się:

• małżonka, zstępnych (dzieci, wnuki, prawnuki, a także przysposobieni i ich potomkowie), wstępnych (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, przysposabiający), pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów – grupa I;
• zstępnych rodzeństwa (np. bratankowie, siostrzeńcy, ich dzieci oraz wnuki), rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa (np. bratowa) i rodzeństwo małżonków (np. siostra męża), małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych – grupa II;
• innych nabywców – grupa III.

Podatkowi nie podlega przeniesienie własności rzeczy i praw majątkowych od jednej osoby, jeżeli ich czysta wartość nie przekracza:

• 36 120 zł – jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do I grupy podatkowej,
• 27 090 zł – jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do II grupy podatkowej,
• 5 733 zł – jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do III grupy podatkowej.

Jeżeli zaś nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych od tego samego zbywcy następuje więcej niż jeden raz, do czystej wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych dolicza się czystą wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych dotychczas od tego samego zbywcy w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok.

Ustawodawca zwalnia od podatku nabycie w drodze darowizny pieniędzy przez osobę zaliczoną do I grupy podatkowej. Wysokość tej kwoty nie może przekraczać 2000 zł miesięcznie od jednego darczyńcy albo łącznie od wielu darczyńców, wpłaconych przez darczyńcę lub darczyńców na rachunek oszczędnościowy obdarowanego na cele mieszkaniowe.

Warto pamiętać, że zwolnione od podatku jest również nabycie w drodze darowizny pieniędzy lub innych rzeczy przez osobę zaliczoną do I grupy podatkowej w wysokości nieprzekraczającej 11 095 zł od jednego darczyńcy, a od wielu darczyńców łącznie nie więcej niż 22 189 zł w okresie 5 lat od daty pierwszej darowizny, jeżeli pieniądze te lub rzeczy obdarowany przeznaczy w okresie 12 miesięcy od dnia ich otrzymania na wkład budowlany lub mieszkaniowy do spółdzielni, budowę domu jednorodzinnego, nabycie lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość albo spłatę zabezpieczonego hipoteką kredytu mieszkaniowego wraz z odsetkami.

Chwila powstania obowiązku podatkowego – co musisz wiedzieć?

Obowiązek podatkowy powstaje przy:

• nabyciu w drodze dziedziczenia – z chwilą przyjęcia spadku;
• nabyciu w drodze zapisu zwykłego, dalszego zapisu lub z polecenia testamentowego – z chwilą wykonania zapisu zwykłego, dalszego zapisu lub polecenia;
• nabyciu tytułem zachowku – z chwilą zaspokojenia roszczenia;
• nabyciu w drodze zapisu windykacyjnego – z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, postanowienia częściowego stwierdzającego nabycie przedmiotu zapisu windykacyjnego, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia lub wydania europejskiego poświadczenia spadkowego;
• nabyciu praw do wkładów oszczędnościowych na podstawie dyspozycji wkładem na wypadek śmierci – z chwilą śmierci wkładcy;
• nabyciu jednostek uczestnictwa na podstawie dyspozycji uczestnika funduszu inwestycyjnego otwartego albo specjalistycznego funduszu inwestycyjnego otwartego – z chwilą śmierci uczestnika funduszu inwestycyjnego.

Artykuł pochodzi z książki:
Darowizny, testamenty, spadki

Autorka
Eliza Borkowska