CRU JSFP – kto musi ujawniać umowy? Pełna lista jednostek objętych i wyłączonych z obowiązku

Ustalenie kręgu podmiotów objętych obowiązkiem ma istotne znaczenie dla prawidłowego stosowania przepisów. To kierownik jednostki powinien ocenić, czy jego jednostka spełnia kryteria objęcia tym nowym obowiązkiem.

Katalog jednostek sektora finansów publicznych objętych obowiązkiem publikowania informacji o umowach w CRU JSFP

Do raportowania informacji o umowach w CRU JSFP są zobowiązane wyłącznie jednostki sektora finansów publicznych wprost wymienione w art. 9 uofp. Obowiązek publikowania informacji o umowach obciąża wyłącznie jednostki sektora finansów publicznych, a nie wszystkie podmioty funkcjonujące w szeroko rozumianym sektorze publicznym.

Jednostki sektora finansów publicznych zobowiązane do ujawniania informacji o umowach w CRU JSFP (art. 9 uofp)

1. Organy władzy publicznej, w tym organy administracji rządowej, organy kontroli państwowej i ochrony prawa oraz sądy i trybunały.
2. Jednostki samorządu terytorialnego oraz ich związki.
3. Związki metropolitalne.
4. Jednostki budżetowe.
5. Samorządowe zakłady budżetowe.
6. Agencje wykonawcze.
7. Instytucje gospodarki budżetowej.
8. Państwowe fundusze celowe.
9. Zakład Ubezpieczeń Społecznych i zarządzane przez niego fundusze oraz Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i fundusze zarządzane przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.
10. Narodowy Fundusz Zdrowia.
11. Samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej.
12. Uczelnie publiczne.
13. Polska Akademia Nauk i tworzone przez nią jednostki organizacyjne.
14. Państwowe i samorządowe instytucje kultury.
15. Inne państwowe lub samorządowe osoby prawne utworzone na podstawie odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań publicznych, z wyłączeniem przedsiębiorstw, instytutów badawczych, instytutów działających w ramach Sieci Badawczej Łukasiewicz, banków oraz spółek prawa handlowego.
16. Bankowy Fundusz Gwarancyjny.

To podstawowy wykaz podmiotów zobowiązanych do korzystania z CRU JSFP. Jeśli dana jednostka mieści się w tym katalogu, jest objęta obowiązkiem rejestracji informacji o umowach w systemie. Obowiązkiem nie są objęte inne podmioty, które co prawda stosują uofp, ale nie wchodzą w skład sektora finansów publicznych.

Sektor finansów publicznych obejmuje zarówno podmioty posiadające osobowość prawną, jak i jednostki będące organami władzy publicznej, ale również jednostki budżetowe czy zakłady budżetowe, które nie są osobami prawnymi.

Sektor finansów publicznych a sektor publiczny – dlaczego to nie to samo?

Pojęcie „sektor finansów publicznych” nie jest tożsame z pojęciem „sektor publiczny”. W konsekwencji nie wszystkie podmioty sektora publicznego podlegają reżimowi przepisów dotyczących CRU JSFP. Do podmiotów wyłączonych z tego zakresu należą w szczególności:

• przedsiębiorstwa państwowe,
• jednostki badawczo-rozwojowe,
• banki państwowe,
• spółki prawa handlowego.

Ponieważ podmioty te nie zostały zaliczone do sektora finansów publicznych w art. 9 uofp, przepisy o CRU JSFP nie mają wobec nich zastosowania.

Kto odpowiada za ocenę obowiązku i jak CRU JSFP identyfikuje jednostki (REGON)?

Zakres podmiotowy CRU JSFP obejmuje wszystkie jednostki zaliczane do sektora finansów publicznych w rozumieniu art. 9 uofp. Za ocenę, czy dana jednostka spełnia przesłanki objęcia obowiązkiem udostępniania informacji o umowach w CRU JSFP, odpowiada kierownik jednostki. Musi przy tym kierować się przepisami prawa oraz dokumentacją związaną z utworzeniem i funkcjonowaniem danej jednostki. Obowiązek ujawniania informacji w CRU JSFP nie jest uzależniony od wielkości jednostki, liczby zatrudnionych pracowników ani wysokości środków, którymi dysponuje.

CRU JSFP identyfikuje jednostki na podstawie numeru REGON. W praktyce jest to równoznaczne z tym, że każda jednostka sektora finansów publicznych, która posiada odrębny numer REGON, zobowiązana jest do prowadzenia w systemie własnego, odrębnego konta, za pośrednictwem którego realizuje obowiązek ujawniania informacji o zawieranych umowach.

Podmioty i służby wyłączone z obowiązku publikowania informacji o umowach w CRU JSFP

Ustawodawca przyjął zasadę szerokiego stosowania jawności wydatkowania środków publicznych, dlatego wyłączenia podmiotowe są ograniczone do minimum.

Nadmierne wyłączenia ograniczałyby dostęp do danych o umowach finansowanych ze środków publicznych.

Wyjątki są nieliczne i ściśle określone – w CRU JSFP nie zamieszcza się informacji jedynie o umowach zawartych na rzecz lub przez podmioty wymienione poniżej.

Podmioty wyłączone z ujawniania informacji o umowach w CRU JSFP

1. Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego.
2. Agencja Wywiadu.
3. Służba Kontrwywiadu Wojskowego.
4. Służba Wywiadu Wojskowego.
5. Centralne Biuro Antykorupcyjne.
6. Placówka zagraniczna Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu art. 7 pkt 7 ustawy z 21 stycznia 2021 r. o służbie zagranicznej (placówką zagraniczną jest przedstawicielstwo dyplomatyczne, stałe przedstawicielstwo przy organizacji międzynarodowej, konsulat generalny, konsulat, wicekonsulat, agencja konsularna, instytut polski lub inna placówka podległa ministrowi właściwemu do spraw zagranicznych mająca siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej).
7. Jednostka organizacyjna podległa Ministrowi Obrony Narodowej.

W uzasadnieniu do przepisów wskazano, że upublicznienie informacji o umowach zawieranych przez służby specjalne oraz jednostki organizacyjne podległe Ministrowi Obrony Narodowej, a także realizowanych na ich rzecz, mogłoby istotnie naruszać interesy związane z bezpieczeństwem państwa. Dane zgromadzone w CRU JSFP mogłyby posłużyć podmiotom zewnętrznym jako źródło wiedzy o charakterze i zakresie działań tych instytucji, sposobach funkcjonowania służb specjalnych oraz strukturach obronnych państwa, w tym stosowanych metodach, rozwiązaniach organizacyjnych czy wykorzystywanych technologiach. W konsekwencji istniałoby ryzyko pośredniego ujawnienia informacji o używanym sprzęcie, systemach technicznych, a także o podmiotach realizujących szkolenia lub dostawy dla tych instytucji.

Dlaczego niektóre umowy Policji, SOP i Straży Granicznej mogą nie podlegać ujawnieniu?

Służby takie jak Policja, Służba Ochrony Państwa czy Straż Graniczna nie są objęte wyłączeniem podmiotowym. Nie oznacza to jednak, że muszą udostępniać wszystkie informacje o zawieranych przez siebie umowach. Jednostki te wykonują zadania, które często nie mają charakteru jawnego lub których ujawnienie mogłoby naruszać istotne interesy państwa. Przykładem są umowy:

• związane z obronnością i bezpieczeństwem, których ujawnienie mogłoby prowadzić do zagrożenia interesów państwa,
• dotyczące zapewnienia bezpieczeństwa paliwowego państwa czy bezpieczeństwa infrastruktury krytycznej.

Kto ostatecznie decyduje o wyłączeniu konkretnej umowy z jawności?

Ocena, czy w danym przypadku zachodzą przesłanki uzasadniające wyłączenie obowiązku ujawnienia informacji o umowie, należy każdorazowo do kierownika jednostki sektora finansów publicznych. To kierownik powinien dokonać indywidualnej analizy konkretnej umowy i rozstrzygnąć, czy jej ujawnienie pozostaje w zgodzie z obowiązującymi regulacjami oraz nie narusza chronionych prawem interesów państwa.

Artykuł pochodzi z czasopisma:
Centralny Rejestr Umów JSFP – nowy obowiązek od 1 lipca 2026 r.

Autorka
Ewa Plesnarowicz-Durska
Radczyni prawna, właścicielka Kancelarii Radcy Prawnego, członkini Okręgowej Izby Radców Prawnych w Rzeszowie. Autorka komentarzy: „Prawo o ustroju sądów administracyjnych” oraz „Ustawa o pracownikach urzędów państwowych”. Świadczy doradztwo prawne dla podmiotów publicznych, w tym dla jednostek samorządu terytorialnego i ich jednostek organizacyjnych, a także dla spółek prawa handlowego, fundacji rodzinnych i stowarzyszeń. Posiada kilkunastoletnie doświadczenie jako trener i wykładowca.