Przepadek pojazdu – uproszczone zasady orzekania. Jakie zmiany w Kodeksie karnym? Nowe przepisy dla kierowców

W jakich przypadkach sąd może orzec przepadek pojazdu?

Sąd może orzec przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym w razie skazania z:

• 178a § 1 lub § 4 Kodeksu karnego (prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego),
• 178c § 1 pkt 2 Kodeksu karnego (uczestnictwo w nielegalnym wyścigu pojazdów mechanicznych jako prowadzący pojazd),
• 178d Kodeksu karnego (rażące przekroczenie prędkości lub rażące naruszenie innych zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym podczas prowadzenia pojazdu mechanicznego),
• 244 Kodeksu karnego (niestosowanie się do zakazu prowadzenia pojazdów), a także wobec sprawcy określonego w art. 178 § 1 lub § 1a Kodeksu karnego (zaostrzenie karalności wobec sprawcy katastrofy lub wypadku) – w sytuacjach określonych przepisami.

Granica obowiązkowego przepadku pojazdu – 1,5 promila alkoholu we krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu

Nowy przepis art. 44b § 1a Kodeksu karnego wprowadza tzw. granicę bezwzględną: jeżeli zawartość alkoholu w organizmie sprawcy wynosiła co najmniej 1,5 promila (‰) we krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo prowadziła do takiego stężenia – sąd orzeka przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami.

Po przekroczeniu tej granicy sąd zostaje w zasadzie zobligowany do orzeczenia przepadku. Odstępstwo będzie dopuszczalne wyłącznie w wyjątkowych, dobrze uzasadnionych przypadkach.

WAŻNE
Próg 1,5 promila alkoholu we krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu decyduje o obowiązku orzeczenia przepadku pojazdu mechanicznego – nie o stopniu zawinienia czy o innych sankcjach, które mogą być stosowane niezależnie.

Uproszczenie systemu – uchylenie przepisów dotyczących „przepadku równowartości”

Uchylono dotychczasowe, rozbudowane regulacje art. 44b § 2–4 Kodeksu karnego, które dotyczyły przepadku równowartości pojazdu. Uznano, że mechanizm ten prowadził do nierównego traktowania sprawców (zależność wymiaru sankcji od wartości pojazdu zamiast od okoliczności czynu).

W praktyce oznacza to odejście od automatycznego wymierzania „przepadku równowartości pojazdu” tam, gdzie pojazd nie jest wyłączną własnością sprawcy albo gdy jego fizyczny przepadek jest niemożliwy do wykonania.

Gdy przepadek pojazdu nie jest możliwy lub celowy – nowe rozwiązanie: nawiązka

Tam, gdzie orzeczenie przepadku pojazdu nie jest możliwe lub nie jest celowe (np. pojazd został zbyty, utracony, zniszczony lub znacznie uszkodzony), albo pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy, nowe przepisy przewidują, że przepadku pojazdu nie orzeka się.

W miejsce „systemu przepadku równowartości pojazdu” ustawodawca wprowadził inne, prostsze rozwiązanie: nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa.

W szczególności:

• gdy pojazd nie był wyłączną własnością sprawcy – sąd obligatoryjnie orzeka nawiązkę (kwota ustalana przez sąd z uwzględnieniem okoliczności czynu) w wysokości od 5000 zł do 500 000 zł;
• gdy orzeczenie przepadku nie jest możliwe lub celowe (np. zbycie, utrata, zniszczenie pojazdu) – sąd może orzec nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa w wysokości od 5000 zł do 500 000 zł.

WAŻNE
Nawiązka zastępuje mechanizm przepadku równowartości pojazdu. Jej wysokość ma być elastyczna i uwzględniać okoliczności (stopień zawinienia, skutki czynu, sytuację majątkową sprawcy itp.).

PODSTAWA PRAWNA

• 44b ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (j.t. Dz.U. z 2025 r. poz. 383 ze zm.)

Artykuł pochodzi z książki:
Kodeks kierowcy 2026

Autorka
Eliza Borkowska